MỘT LẦN THU HỒI THUỐC GIUN – CHUYỆN Ở HIỆU THUỐC TỪ LIÊM

MỘT LẦN THU HỒI THUỐC GIUN – CHUYỆN Ở HIỆU THUỐC TỪ LIÊM

Tháng 7/1999, tôi nhận nhiệm vụ Trưởng Hiệu thuốc Từ Liêm (Giám đốc). Khi ấy, tôi đang học và làm đề tài cao học Dược lâm sàng.

Cuối năm 1999, trong một buổi tọa đàm chuyên môn của nhóm học viên, GS. Hoàng Kim Huyền – chuyên gia đầu ngành về Dược lâm sàng của Việt Nam và Đông Nam Á – cho chúng tôi biết thông tin về những cảnh báo quốc tế đối với levamisol và việc thuốc chứa hoạt chất này bị đình chỉ, rút khỏi thị trường do các phản ứng có hại nghiêm trọng.

Đơn vị tôi khi đó có hai sản phẩm chứa hoạt chất này: Decaris 150 mg của Hungary và Levaris gói 5 viên của Xí nghiệp Dược phẩm Trung ương 2. Decaris giá cao hơn, Levaris giá rẻ. Cả hai đều được mua bán chính thức, có hóa đơn, chứng từ.

Do tác dụng tẩy giun rất tốt, Decaris và đặc biệt là Levaris bán rất chạy. Khắp hang cùng ngõ hẻm, đâu đâu người dân cũng dùng. Người lớn, trẻ em đều dùng.

Sau buổi tọa đàm của cô Huyền, trở về đơn vị, tôi lập tức yêu cầu dừng bán và thu hồi toàn bộ Decaris, Levaris trong hệ thống, trả lại cho nhà cung cấp để xử lý vì những nguy cơ đã được thông tin. Các nhà cung cấp đồng ý nhận lại tất cả.

Khi ấy, đơn vị tôi chưa nhận được công văn yêu cầu thu hồi của Sở Y tế Hà Nội.

Đồng thời, tôi yêu cầu nhân viên bán hàng – các dược sĩ trung cấp – chuyển sang tư vấn những thuốc giun khác cho khách hàng, trong đó có piperazin và mebendazol.

────────

Sau tháng 4/2000, đơn vị tôi mới nhận được công văn của Sở Y tế Hà Nội yêu cầu thu hồi các thuốc chứa levamisol.

Tài liệu “Pharmaceuticals: Restrictions in Use and Availability”, mã EDM/QSM/2001.3, do WHO xuất bản tháng 3/2001, tại trang 16, mục Levamisole hydrochloride, ghi nhận: tháng 4/2000, Cục Quản lý Dược thuộc Bộ Y tế Việt Nam đã rút đăng ký các sản phẩm chứa levamisol vì các phản ứng có hại gây viêm não và tử vong. Văn bản được dẫn là số 13/2000/QD-QLD, ngày 27/4/2000.

────────

ĐỊA BÀN CỦA ĐƠN VỊ NGÀY ẤY

Hiệu thuốc Từ Liêm, sau đổi tên thành Chi nhánh 12 thuộc Công ty CP Dược phẩm Thiết bị y tế Hà Nội – Haphaco, có nhiệm vụ cung cấp thuốc cho khách hàng tại hiệu thuốc bán lẻ, các đại lý tuyến xã, trạm y tế, trung tâm y tế và y tế cơ quan trên địa bàn huyện Từ Liêm và quận Cầu Giấy.

Ngày ấy, cả đơn vị cũng gọi là “Hiệu thuốc”, một điểm bán với nhiều quầy cũng gọi là “Hiệu thuốc”.

Đến thời điểm câu chuyện này, sau khi điều chỉnh địa giới để thành lập quận Cầu Giấy, địa bàn gồm:

● Quận Cầu Giấy có 7 phường: Quan Hoa, Nghĩa Đô, Nghĩa Tân, Mai Dịch, Dịch Vọng, Yên Hòa và Trung Hòa.

Bảy phường này được hình thành từ 4 thị trấn Cầu Giấy, Nghĩa Đô, Nghĩa Tân, Mai Dịch và 3 xã Dịch Vọng, Yên Hòa, Trung Hòa của huyện Từ Liêm trước đó.

● Huyện Từ Liêm có thị trấn Cầu Diễn và 15 xã: Cổ Nhuế, Đông Ngạc, Liên Mạc, Minh Khai, Mỹ Đình, Mễ Trì, Phú Diễn, Tây Mỗ, Tây Tựu, Thượng Cát, Thụy Phương, Trung Văn, Xuân Đỉnh, Xuân Phương và Đại Mỗ.

Ngày ấy, công nghệ thông tin chưa phát triển, việc tiếp cận thông tin thuốc tại cơ sở còn nhiều khó khăn. Chúng tôi thường nhận các công văn thu hồi thuốc và văn bản quản lý chuyên môn từ Sở Y tế Hà Nội. Những buổi học và trao đổi chuyên môn đã giúp tôi có thêm thông tin để áp dụng vào công việc.

────────

LEVAMISOL – CÔNG DỤNG VÀ NHỮNG PHẢN ỨNG CÓ HẠI

Để người đọc dễ hình dung, tôi ghi thêm một số thông tin chuyên môn về hoạt chất này.

Công dụng:

● Điều trị nhiễm giun đũa.

● Điều trị nhiễm giun móc, giun mỏ và nhiễm phối hợp giun đũa với giun móc.

● Thuốc tác động lên hệ thần kinh – cơ của giun, gây liệt, giúp giun được đào thải theo nhu động ruột.

● Ngoài tác dụng tẩy giun, levamisol còn từng được sử dụng với tác dụng điều hòa miễn dịch trong một số bệnh; từng phối hợp với fluorouracil trong điều trị bổ trợ ung thư đại tràng.

Các phản ứng có hại đã được ghi nhận và hậu quả có thể xảy ra:

● Giảm bạch cầu trung tính, có thể tới mức mất bạch cầu hạt: làm suy giảm khả năng chống nhiễm khuẩn của cơ thể. Người bệnh có thể sốt, đau họng, loét miệng; trường hợp nặng có thể bị nhiễm khuẩn huyết và tử vong.

● Giảm tiểu cầu: làm tăng nguy cơ chảy máu. Người bệnh có thể xuất hiện chấm xuất huyết, vết bầm trên da, chảy máu mũi hoặc chân răng; nếu giảm nặng có thể gây xuất huyết bên trong cơ thể, đe dọa tính mạng.

● Bệnh não chất trắng: gây tổn thương chất trắng, trong đó có lớp myelin giúp các sợi thần kinh truyền tín hiệu. Người bệnh có thể lú lẫn, yếu hoặc liệt vận động, đi đứng loạng choạng, khó nói, giảm thị lực. Bệnh có thể để lại di chứng thần kinh, làm mất khả năng tự sinh hoạt và đe dọa tính mạng.

● Viêm mạch: gây tổn thương mạch máu, có thể xuất hiện ban xuất huyết, đau, loét da; trường hợp nặng có thể hoại tử vùng da bị ảnh hưởng.

● Phản ứng quá mẫn, phát ban: có thể gây mẩn đỏ, ngứa, nổi mề đay.

● Đau bụng, buồn nôn, nôn, tiêu chảy: ảnh hưởng đến ăn uống; nếu nôn hoặc tiêu chảy nhiều có thể gây mất nước, rối loạn điện giải.

● Đau đầu, chóng mặt: ảnh hưởng đến sinh hoạt, có thể làm tăng nguy cơ té ngã.

● Đau cơ, đau khớp: có thể gây đau đớn, khó vận động.

● Rối loạn về gan: đã có báo cáo tăng men gan và tổn thương gan; người bệnh có thể mệt mỏi, chán ăn hoặc vàng da.

● Phản ứng bất lợi kiểu disulfiram khi dùng cùng rượu: có thể gây đỏ bừng mặt, đau đầu, buồn nôn, nôn và hồi hộp.

Nguy cơ gặp các tác dụng phụ còn tùy liều lượng và thời gian dùng thuốc. Dùng một liều để tẩy giun khác với dùng nhiều đợt hoặc kéo dài để điều hòa miễn dịch. Tuy nhiên, bệnh não chất trắng đã được ghi nhận ngay cả sau một liều levamisol; triệu chứng có thể xuất hiện muộn tới vài tháng sau khi dùng.

────────

PIPERAZIN VÀ MEBENDAZOL

● Piperazin được dùng để điều trị giun đũa và giun kim. Thuốc gây liệt mềm cơ giun, giúp giun được đẩy ra ngoài theo nhu động ruột.

● Piperazin có phổ tác dụng hẹp. Thuốc có thể gây rối loạn tiêu hóa, dị ứng và độc tính thần kinh như run, đi loạng choạng, co giật, đặc biệt khi dùng quá liều hoặc ở người suy thận.

Piperazin vẫn được dùng ngày ấy vì có hiệu quả với giun đũa, giun kim và nhìn chung được dung nạp tốt khi dùng đúng liều, đúng chỉ định. Nguy cơ độc tính thần kinh cần đặc biệt lưu ý ở người suy thận hoặc khi dùng quá liều.

● Hiện nay, piperazin không nằm trong các thuốc WHO khuyến nghị dùng để tẩy giun cộng đồng. Những thuốc phổ rộng, thuận tiện hơn như albendazol và mebendazol được sử dụng trong các chương trình này.

● Mebendazol có tác dụng với nhiều loại giun đường ruột: giun đũa, giun kim, giun móc, giun mỏ và giun tóc. Thuốc làm rối loạn hệ vi ống và khả năng sử dụng glucose của giun.

● Ngày ấy, chúng tôi có loại mebendazol 100 mg, vỉ 6 viên. Phác đồ 100 mg mỗi lần, ngày hai lần trong ba ngày được dùng cho một số nhiễm giun đường ruột. Riêng giun kim có phác đồ khác.

● Hiện nay, viên mebendazol 500 mg được dùng trong tẩy giun cộng đồng theo phác đồ một liều. Cách dùng này thuận tiện, giảm số lần uống và giảm khả năng quên thuốc so với một đợt uống nhiều lần.

● Viên 100 mg và các phác đồ nhiều ngày vẫn có vai trò trong điều trị. Lựa chọn thuốc và phác đồ phụ thuộc loại giun, tuổi và tình trạng người dùng.

● Mebendazol cũng có thể gây đau bụng, tiêu chảy, dị ứng. Các phản ứng nghiêm trọng như tổn thương gan, giảm bạch cầu hoặc phản ứng da nặng đã được ghi nhận; cần đặc biệt lưu ý nguy cơ về gan và huyết học khi dùng liều cao, kéo dài.

────────

Nhắc lại câu chuyện này, tôi muốn gửi lời cảm ơn tới GS. Hoàng Kim Huyền, người đã cung cấp cho chúng tôi thông tin chuyên môn trong buổi tọa đàm năm ấy.

Tôi cũng muốn gửi lời cảm ơn tới tất cả cán bộ, nhân viên Chi nhánh 12 – Hiệu thuốc Từ Liêm ngày ấy, đã cùng thực hiện việc dừng bán và thu hồi Decaris, Levaris vì sự an toàn của khách hàng.

Việc dừng bán hai thuốc giun này cũng ảnh hưởng đến doanh số của các chị, trong lúc doanh số của từng quầy hàng và cả đơn vị đang rất khó khăn. Chúng tôi vừa phải hoàn thành kế hoạch sáu tháng cuối năm, vừa phải bù phần thiếu của sáu tháng đầu năm – khi doanh số mới đạt 88% kế hoạch.

Đã hơn hai mươi năm, hôm nay tôi xin nhắc lại một việc chúng ta đã cùng làm.